|
İşletme belgesi verilmesinde uygulanacak usul ve esasları belirlemek üzere Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından çıkarılan “İşletme Belgesi Hakkında Yönetmelik” 4 Aralık 2009 tarih ve 27422 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girdi. Yönetmelikle, 17.12.2004 tarihli “İşyeri Kurma İzni ve İşletme Belgesi Alınması Hakkında Yönetmelik” de yürürlükten kaldırıldı.
Bilindiği üzere 5763 sayılı İş Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 3. maddesiyle, yönetmeliğe dayanak olan 4857 sayılı İş Kanunu’nun 78. maddesi yeniden düzenlenmişti. İlgili maddeye göre, İş Kanunu’na tabi işyerlerinde iş sağlığı ve güvenliği şartlarının belirlenmesi ve gerekli önlemlerin alınması, işyerlerinde kullanılan araç, gereç, makine ve hammaddeler yüzünden çıkabilecek iş kazaları, meslek hastalıklarının önlenmesi gibi hususların Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmeliklerle belirlenmesi hüküm altına alınmıştı. Bunun yanı sıra iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına uygunluğu yönünden; işçi sayısı, işin ve işyerinin özellikleri ile tehlikesi dikkate alınarak işletme belgesi alması gereken işyerleri ile belgelendirilmesi gereken işler veya ürünler ve bu belge veya belgelerin alınmasına ilişkin usul ve esasların da yönetmeliklerle belirlenmesi düzenlenmişti.
İş Kanunu’nun 78. maddesi ile, yürürlükten kaldırılan maddeden farklı olarak, işverenlerin kurma izni alma mecburiyeti kaldırılmıştı. Nitekim madde gerekçesinde bu husus, “İşletmelerin kurulmaya başlanılmasından önce kurma izni alınması, çalışma mevzuatında yer almasının yanı sıra diğer mevzuatta da yer alan bir husus olup bu alanda işverenler açısından mükerrer yükümlülükler ve bildirimler söz konusu olmaktadır. Bu konudaki mükerrerliği ortadan kaldırmak, işyerlerinin kurulmasıyla ilgili prosedürü hafifleterek, işyerlerinin kurulmasını özendirmek amacıyla kurma izni alma mecburiyeti metinden çıkarılmıştır.” şeklinde ifade edilmişti. Bu nedenle yürürlüğe giren yeni yönetmelikte de eski yönetmelikten farklı olarak sadece işletme belgesi alınmasına ilişkin hususlara yer verilmiştir.
Yükümlülüğe esas teşkil eden işçi sayısı artırıldı
İşletme Belgesi Hakkında Yönetmelik, “Sanayi, Ticaret, Tarım ve Orman İşlerinden Sayılan İşlere İlişkin Yönetmelik” ekinde yer alan sanayiden sayılan işlerin yapıldığı, elli veya daha fazla işçi istihdam edilen işyerlerini kapsıyor. Mülga yönetmelikte Yükümlülüğe esas işçi sayısının alt sınırı on iken, bu yönetmelikle bu sayı elliye çıkarılmıştır. Yapı İşlerinde Sağlık ve Güvenlik Yönetmeliği, Yeraltı ve Yerüstü Maden İşletmelerinde Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği ve Sondajla Maden Çıkarılan İşletmelerde Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamındaki işyerleri ise bu Yönetmeliğin kapsamı dışında tutulmuştur.
Yönetmelik kapsamındaki tüm işyerlerine, “İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatı” düzenlenmeden önce bölge müdürlüğünden işletme belgesi alınması zorunlu tutulmaktadır. İşletme belgesi almak isteyen işveren veya işveren vekili yönetmelik ekindeki başvuru ve beyan formu ile işyerinin bağlı olduğu bölge müdürlüğüne bizzat veya posta yoluyla müracaat edebileceği gibi, başvurunun elektronik ortamda yapılması da mümkündür.
İşveren veya vekili tarafından yapılan müracaat ile işyerinde iş sağlığı ve güvenliğinin sağlanmasına yönelik, form ekinde yer alan asgari güvenlik önlemlerine ilişkin mevzuata uygunluğun sağlandığı, bunun yanı sıra işyerinin özelliği ve niteliğine uygun gerekli diğer her türlü güvenlik önlemlerinin alındığı ve işyerinde gerekli araç ve gereçlerin eksiksiz bulundurulduğu beyan edilmiş olmaktadır. Form ekinde yer alan işyerinde alınması gereken asgari güvenlik önlemlerine ilişkin listede, alınması gereken önlemler dört ana başlık altında toplanmaktadır. Bunlar; işyeri bina ve eklentilerinde bulunması gerekli asgari sağlık ve güvenlik şartlarına yönelik tedbirler, iş ekipmanlarının kullanımıyla ilgili sağlık ve güvenlik şartlarını sağlayacak asgari tedbirler, işyerine dair diğer asgari önleme ve koruma uygulamaları ve işyeri sağlık ve güvenlik birimine yönelik önlemlerdir.
İşverenin başvuru ve beyan formu esas alınarak, Bölge Müdürlüğü tarafından aynı gün işletme belgesi düzenleneceği yönetmelikle hüküm altına alınmıştır. Ancak bu belge işverenler açısından kazanılmış hak doğurmayacaktır. Yönetmelikte işletme belgesi verilen işyerlerinin, işletme belgesi talebinden itibaren en geç üç ay içinde teftiş edilmesi, yapılan teftişte, iş sağlığı ve güvenliği açısından başvuru ve beyan formunda belirtilen hususların incelenmesi öngörülmektedir. Yapılan incelemede başvuru ve beyan formunun ekinde yer alan listede belirtilen hususların, ilgili oldukları mevzuata aykırılığının tespit edilmemesi halinde işletme belgesi kesinleşecektir. Aykırılığın tespit edilmesi halinde ise aykırılığın giderilmesi için işveren veya işveren vekiline üç ayı geçmemek üzere süre verilmesi öngörülmüştür. Verilen süre sonunda da aykırılık giderilmezse, işyerinin işletme belgesi iptal edilecektir. İlk başvuru tarihinden itibaren üç ay içinde teftiş edilmeyen işyerlerinin işletme belgesi ise kesinleşecektir.
Kurulduktan sonra yönetmelik kapsamına giren işyerleri de işletme belgesi alacak
İşyerinin taşınması veya üretim ve faaliyet konusunun değişmesi halinde işletme belgesi geçerliliğini kaybedecek olup, bu durumda işyeri için yeniden işletme belgesi alınması zorunluluğu doğacaktır. Açıldığında Yönetmelik kapsamına girmemekle birlikte, daha sonra Yönetmelik kapsamına giren işyerleri için de işletme belgesi alınması zorunlu tutulmaktadır. Bu durumda, yükümlülüğün başladığı tarihten itibaren en çok otuz gün içinde, Bölge Müdürlüğü’ne işletme belgesi için müracaat edilmesi gerekmektedir.
Yönetmeliğin Geçici 1. maddesiyle; yönetmeliğin yayımı tarihinden önce işletme belgesi almak üzere müracaatta bulunan işveren veya işveren vekillerinin, işyerinin bu yönetmelik kapsamına girmesi halinde, ilgili düzenlemelere uygun olarak tekrar müracaat etmek zorunda oldukları hüküm altına alınmıştır.
MESS Müşavir Avukatı Selçuk Kocabıyık’ın makalesi MESS İşveren gazetesinin Ocak 2010 sayısında yayımlanmıştır.
|
Yönetim Kurulu
